مدرسه علوم اسلامی حُجره

پیش درآمد

تعارف که نداریم، علوم انسانی چندان به درد ما نخورده است. ما مصرف کننده‌­ایم. جای دیگر و با انسان­‌هایی دیگر و انسان­‌شناسی‌ای دیگر، جامعه­‌شناسی و علوم سیاسی و فلسفه و اقتصاد و… رشد یافته و ما چند صد سال، خوب­‌هایمان تنها مقلدان خوبی بوده­‌اند. چندباری که در تاریخ، دست به زانوی خودمان گذاشتیم و بلند شدیم، جهان و انسان را محکم تکان داده­‌ایم و اما باقی روزگار، مصرف­کننده مانده­‌ایم و دانش­‌های دست چندمی سهممان شده است که نه تنها گره را باز نکرده که گره­‌هایمان را افزوده است.

مدرسه علوم اسلامی حجره

تعارف که نداریم، ما وارث تمدن عظیم اسلامی و وارث نورانی­‌ترین گزاره­‌های آسمانی هستیم و حیف که بلد نیستیم از این نهرهای عظیم لبی تر کنیم و تشنه و تشنه­‌تر نگاه به دستان دیگری دوخته­‌ایم. صدها سال استعدادهای برتر چندین کشور مسلمان در حوزه­‌های پررونق علوم اسلامی، دانش­‌های انسانی را با نگاه به وحی تولید نموده و به کار بسته­‌اند و امروز بهرۀ ما تنها شکسته بودن نماز مسافر و مبطلات روزه است.

تعارف که نداریم، هرقدر هم که در علوم انسانی جلو برویم تا زمانی که مهارت ارتباط با میراث علمی حوزه­‌های دینی را نیاموزیم، مصرف­کننده می­‌مانیم. تا زمانی که شیوۀ فقه و اصول و دانش­‌های حدیثی و کلامی و فلسفی مسلمین را نیاموزیم، تولیدکننده نخواهیم بود.

مدرسۀ علوم اسلامی حجره، گام­‌های بلندی پیش رو دارد برای ساختن اندیشمندان علوم انسانی که رابطۀ عمیق و زبان مشترک با دانش­‌های حوزوی دارند. حرف تازه برای گفتن و طرح تازه برای درانداختن. تنها مصرف­‌کننده نیستند و مهارت­‌های تولید علوم انسانی اسلامی را آموخته­‌اند. دستی از دور بر آتش ندارند و «ای کاش» نمی­‌گویند. خود، آتش­‌افروز و تحول­‌آفرین خواهند بود.

چند نکته:

  • درس­های ارائه­ شده در مدرسۀ علوم اسلامی حجره امتداد دارند و پله به پله جلو می­روند. هر مرحله مقدمۀ مراحل پیش رو ست.
  • آموختن بسیاری از این دروس جز از طریق کلاس ممکن نیست. یعنی در آینده با مراجعۀ شخصی به متون امکان آموختن آن­ها نیست. این از خصوصیات بسیاری از دانش­های حوزوی‌ست که تنها با مطالعه و بدون استاد به دست نمی­‌آیند.
  • اکثر دانش­‌های حوزوی تنها در سیستم رسمی حوزه تدریس می­‌شوند و فرصت­هایی از این دست که استاد و کتاب بیرون از سیستم در دسترس باشد، به شدت نایاب است.

عناوین پیشنهادی قابل ارائه در این مدرسه در سال تحصیلی ۹۶-۹۵

  1. اصول فقه (حلقه الاولی از حلقات شهید صدر)

    دانش اصول فقه جزو نخبگانی­ترین دانش­های حوزوی ست. شیوۀ به دست آوردن احکام فقهی از میان ادلۀ فقه (عقل، قرآن، حدیث، و اجماع) گرچه تعریف رسمی دانش اصول فقه است، اما کاربردهای آن در علوم اسلامی بسیار پردامنه­تر است. شما هرجا با متن وحی مواجه شوید و بخواهید در هر زمینه­ای از قرآن و حدیث کسب نظر کنید، دانش اصول فقه ضروری ست. شبهات زبان­شناسی و معرفت­شناسی بسیاری در گرو فهم اصول فقه است. دانش تفسیر قرآن بسیار وامدار اصول فقه است. زبان مشترک دانشمندان و فقهای علوم اسلامی، زبان اصول فقه است.

    از این میان در دوران معاصر ما و پس از آنکه نوابغ بسیاری به توسعۀ دانش اصول فقه پرداخته­اند، نابغه­ای تکرارنشدنی در شهر نجف اشرف تحول­آفرین شد. کتاب دروس فی علم الاصول (حلقات) شهید صدر کتابی ست اصولی که در سه حلقه (مرحله و سطح) تدوین گردیده. شهید در این کتاب با زبانی آسان مطالبی عمیق را آموزش می دهد. حلقه الاولی (حلقه اول) برای گام اول آموزش دانش اصول در مدرسۀ علوم اسلامی حجره انتخاب شده است و توسط یکی از اساتید جوان حوزه، جناب آقای شفقی که پس از لیسانس علوم سیاسی در یکی از مدارس نخبگانی حوزۀ علمیه (مدرسه مشکات)  تحصیل نموده اند، آموزش داده می­شود.

  2. فقه (دروس التمهیدیه)

    به کار گیری استدلال­های دانش اصول فقه در منابع فقهی منجر به تولید احکام فقهی می­شود. نتیجۀ اکثر دانش­های حوزوی در دانش فقه نمود می­یابد و کاربردی می­شود. هرگاه در دین اسلام با سوال «چه باید کرد؟» مواجه می­شویم، پاسخ آن در صلاحیت دانش فقه است. این چه باید کرد از احکام فردی شروع شده و تا احکام اجتماعی امتداد می­یابد. ما اگر در ادامۀ حیات علمی خود بخواهیم سخنی علمی دربارۀ حکم اسلام راجع به فرهنگ، جامعه، اقتصاد، رفتارهای فردی و جمعی، حقوق و سیاست بزنیم، تمامی این­ها در حیطۀ صلاحیت دانش فقه است و باید برآمده از شیوه­ها و متد­های فقهی باشد تا اعتبار علمی بیابد.

    در دانش عظیم فقه در مرحلۀ نخست از کتاب دروس التمهیدیۀ آیت الله ایروانی (فقه نیمه استدلالی) استفاده می­کنیم. در حوزه­های علمیه این کتاب معادل کتاب کهن شرح لمعه قرار دارد، با این تفاوت که مولف آن از شاگردان شهید صدر بوده و کتاب را بیشتر از شرح لمعه، مناسب فعالیت آموزشی تدوین نموده اند.

  3. اصول فلسفه و روش رئالیسم

    اصل این کتاب توسط علامه طباطبایی ره تالیف گردیده و در پاسخ به مادی­گرایان و شبهات معرفت­شناسی در قالب مقالاتی به هم پیوسته نگاشته شده است. شهید مطهری به عنوان نزدیک­ترین شاگرد علامه طباطبایی این کتاب را شرح داده­اند.

    کتاب گرچه با پاسخ های دقیق به سوالات معرفت­شناسی آغاز می­گردد، ولی در ادامه به تبیین فلسفۀ اسلامی می­پردازد و مقدمه­ای بسیار عمیق برای ورود به دانش فلسفه برشمرده میشود.

    کتاب در دانش معرفت شناسی و در مقابل شبهات آن روزگار که هنوز هم جان­مایۀ اکثر سوالات پیرامون معرفت­شناسی است، از سطحی بسیار عمیق برخوردار بوده و به نوعی مانیفست معرفت­شناسی اندیشمند مسلمان محسوب می­شود. گدراندن این کلاس تنها به دانش­آموزانی که استعداد کافی در دانش فلسفه را در خود احساس می­کنند، توصیه می­شود و ممکن است برای کسانی که علاقه و یا ذهن فلسفی ندارند، دشوار باشد.

    استاد نایینی، دانش­آموختۀ علوم اجتماعی دانشگاه تهران و حوزۀ علمیۀ قم که کتاب اصول فلسفه را نزد یکی از اساتید مشهور فلسفۀ اسلامی در قم تحصیل نموده­اند، برای تدریس این کتاب میهمان مدرسۀ علوم اسلامی هستند.